Rodzaje gleb w Polsce

Gleba jest to zewnętrzna warstwa litosfery, powstała ze skały macierzystej. Ulega ona działaniom, przez co jest powłoką ziemską, która jest ożywiona, przekształcona i rozdrobniona. Wpływ na nią ma klimat, woda, rzeźba terenu, organizmy żywe oraz człowiek. Jej podstawowymi składnikami są części mineralne, woda, powietrze i części organiczne, a także flora i fauna. Te czynniki mają wpływ na jej określony typ. Jedynym z przejawów pokazujących który z czynników miał większy wpływ na rodzaj gleby jest wytwarzanie poziomów glebowych, które różnią się od siebie barwą, ilością próchnicy, strukturą oraz obecnością składników mineralnych.

Gleby w Polsce

Rodzaje gleb w Polsce są różne, a to jakie dokładnie mają cechy jest istotne dla człowieka, ponieważ wykorzystuje je pod uprawę roślin. Ważna jest ich dobra jakość. Ogromny wpływ na jej jakość ma ilość próchnicy – im jest ona większa, tym lepiej. Za najlepsze gleby pod tym względem uchodzą czarnoziemy, mady i czarne ziemie. Zaraz obok nich znajdują się gleby brunatne i rędziny. Najmniejszą ilość próchnicy mają gleby górskie, płowe i bielice. Dokładnie na profil glebowy składa się pięć warstw, są nimi:

  • A1 – humus, czyli próchnica zawierająca się w procesie akumulacji
  • A2 – zwany poziomem wymywania (eluwialnym, bielicowania)
  • B – zwany poziomem wymywania (brunatnienia, iluwialnym) – zachodzi tu proces pokrywania gleby otoczką o barwie rdzawobrunatnej
  • C – poziom skał macierzystych- będących częścią zwietrzeliny albo też skałą, która nie przechodzi procesów glebotwórczych
  • D – poziom skał podścielających

Niektóre czynniki glebotwórcze mają długotrwały wpływ na rodzaje gleb w Polsce. Powodują powstawanie rodzajów gleb, których profil jest wyraźnie wykształcony. Natomiast gleby inicjalne, czyli młode i jeszcze niewykształcone, tzw. szkieletowe, nie mają wyróżnionych poziomów, a ich związek ze skałą macierzystą jest słaby.

Czarnoziem, jedna z gleb występujących w Polsce

Rodzaje gleb

Rodzaje gleby w Polsce i ich charakterystyka zależne są od różnych czynników. W dużej mierze są one związane ze sferą klimatyczną, na inne rodzaje gleby nie ma to aż takiego przełożenia. Typy gleb występujące w określonych sferach klimatycznych, to :

  • Gleby bielicowe – niewielkie urozmaicenie, wysoki poziom wymycia, występują w chłodnym klimacie w miejscach występowania lasów iglastych; istnieje możliwość ich eksploatacji w celach rolniczych, ale w takim wypadku musi zostać podniesiona ich jakość; nadają się na przykład pod uprawę żyta, jęczmienia, owsa czy ziemniaków; zajmują ok. 1/4 powierzchni ziemi w Polsce
  • Gleby brunatne – w miarę żyzne, powstają w miejscach, powrastanych przez lasy liściaste oraz mieszane; dobrze uprawia się na nich różne rodzaje zbóż, a także roślin okopowych, w tym celu wymagane jest jednak odpowiednie nawożenie; w Polsce są jednymi z najczęściej występujących gleb, łącznie
  • Czarnoziemy – występują w sferze klimatycznej umiarkowanej w klimacie ciepłym w związku z roślinnością stepową; występujący w nich wysoki poziom próchnicy stanowi o ich żyzności; najlepiej nadają się pod uprawę pszenicy, bawełny oraz buraków cukrowych. W Polsce są uznawane za najlepsze ziemie, ale stanowią tylko 1% . Można je spotkać na Wyżynie Lubelskiej, Płaskowyżu Głubczyckim oraz Wyżynie Małopolskiej
  • Płowe -występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego, cechujące się dobrze wykształconym profilem glebowym z charakterystycznym układem poziomów genetycznych. Razem z glebami brunatnymi tworzą ponad 50% gleb w Polsce.

Typy gleb w Polsce, które są niezwiązane z żadną ze stref klimatycznych – astrefowe:

  • Rędziny -powstają na wapieniach podlegających wietrzeniu, a poziom próchnicy zalega w nich na skale macierzystej, pozostałe poziomy w zasadzie nie istnieją; dość urodzajne, najlepiej uprawia się na nich rośliny okopowe; Zajmują ok. 1, występują na Wyżynie Małopolskiej i Wyżynie Lubelskiej
  • Mady (gleby aluwialne) – powstają w dolinach rzecznych oraz w okolicach ujść rzek, a złożone są z drobnych cząstek materiału, nanoszonego przez rzekę; zawierają dużo próchnicy, dlatego można uprawiać na nich różne rodzaje roślin, natomiast należy je często meliorować; W Polsce wytworzyły się w dolinie Wisły, dlatego Żuławy Wiślane są najbardziej urodzajnym terenem. Zajmują ok. 5%
  • Czarne ziemie – powstają w procesie bagiennym, bardzo żyzne, natomiast uprawa na nich jest dosyć trudna; są bardzo podobne do czarnoziem, również występuje ich ok 1% w Polsce. Spotkać je można na Kujawach, Nizinach: Wielkopolskiej, Szczecińskiej, Śląskiej oraz na Mazowszu.
  • Gleba bagienna – powstaje w okolicach bagien, a nawet po wysuszeniu nie jest zbyt urodzajna; zajmują ok. 7 %, występują na Podlasiu, Polesiu i pojezierzach.
  • Gleby górskie (inicjalne) – nieurodzajne, występują na obszarach górskich;
Gleba górska, nieurodzajna gleba występująca w górach

Roślinność występująca w Polsce

Rodzaje gleby w Polsce ściśle powiązane są także z występująca na nich roślinnością oraz klimatem. W ciepłych klimatach strefy umiarkowanej roślinnością naturalną są lasy liściaste, które przeważnie rosną na glebach brunatnych. Zmierzając na północ lasy zamieniają się stopniowo w lasy mieszane, ostatecznie w iglaste. Iglaste rosną zazwyczaj na takich typach gleb jak bielicowe i płowe. W rejonach ziem brunatnych, gdzie klimat jest łagodniejszy występują takie drzewa jak: dąb, grab, buk, klon, jawor, lipa, wierzba, topola, brzoza, jesion, wiąz, olsza, osika. Dalej w rejonach lasów mieszanych, gdzie klimat jest średni, a typ gleby np. płowy widać takie połączenie jak: sosna ze świerkiem, dąb, buk, jodła, brzoza. Przechodząc do najcięższego klimatu i na słabe rodzaje gleby np. bielice, znajdziemy takie iglaste drzewa jak: sosna, świerk, jodła, cis, modrzew. Rośliny są nieodłącznym elementem natury. Gleba tworzy dom dla nich i dla zwierząt. Rośliny dbają o zewnętrzną warstwę litosfery i starają się zapobiec degradacji oraz dewastacji pokrywy glebowej w wyniku działania czynników naturalnych, jak i antropogenicznych.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *